O komforcie intymnym można mówić zwyczajnie.

01 / Zespół moczowo-płciowy menopauzy (GSM): zdejmijmy tabu

Przez dziesięciolecia w medycynie używano określenia „atrofia pochwy”. Brzmiało ono klinicznie, starczo i stygmatyzująco, sprawiając, że kobiety zamykały się w sobie. W 2014 roku międzynarodowe towarzystwa ginekologiczne oficjalnie wprowadziły termin GSM (Genitourinary Syndrome of Menopause — Zespół Moczowo-Płciowy Menopauzy), aby całościowo opisać zmiany zachodzące w narządach miednicy mniejszej. [1]

Pochwa, wargi sromowe, łechtaczka, cewka moczowa i trójkąt pęcherza moczowego rozwijają się w życiu płodowym z tej samej tkanki i posiadają najwyższe w całym ciele zagęszczenie receptorów estrogenowych. Gdy estrogenów zaczyna brakować, śluzówka traci kolagen, naczynia krwionośne ulegają redukcji, a ściany pochwy stają się cieńsze, mniej elastyczne i tracą zdolność do naturalnego nawilżania.

Najważniejszy fakt medyczny, który każda kobieta powinna usłyszeć: w przeciwieństwie do uderzeń gorąca, które z biegiem lat mają tendencję do wygasania, zespół GSM bez odpowiedniego leczenia sam z siebie nie mija, lecz stopniowo postępuje z wiekiem. Nie ma więc żadnego powodu, by czekać i cierpieć w milczeniu.

02 / Pełne spektrum objawów: to nie tylko bolesne współżycie

Wiele kobiet nie łączy swoich problemów zdrowotnych z menopauzą, ponieważ nie kojarzą częstego zapalenia pęcherza ze spadkiem hormonów. Zespół GSM manifestuje się w trzech obszarach:

1. Objawy sromowo-pochwowe: chroniczne uczucie suchości, pieczenia, świądu, podrażnienia, bolesność podczas siedzenia, noszenia obcisłych spodni czy jazdy na rowerze.

2. Objawy seksualne: ból przy wprowadzaniu członka (dyspareunia), brak naturalnego nawilżenia, pieczenie po stosunku, drobne pęknięcia śluzówki i krwawienia kontaktowe, prowadzące do wtórnego spadku libido i lęku przed intymnością.

3. Objawy urologiczne: nawracające bakteryjne infekcje pęcherza moczowego, ból i pieczenie przy oddawaniu moczu (dyzuria), uczucie nagłego, trudnego do opanowania parcia na mocz oraz wysiłkowe lub naglące nietrzymanie moczu.

03 / Dlaczego infekcje pęcherza powracają? Sprawa pH i mikrobioty

U dojrzałej kobiety w wieku rozrodczym estrogeny stymulują komórki nabłonka pochwy do gromadzenia glikogenu. Glikogen jest pożywką dla pożytecznych bakterii kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus. Bakterie te produkują kwas mlekowy, utrzymując kwaśne pH pochwy w granicach 3,8–4,5 — co stanowi potężną barierę immunologiczną zabijającą bakterie chorobotwórcze.

W postmenopauzie, gdy nabłonek zanika i brakuje glikogenu, populacja pałeczek kwasu mlekowego drastycznie spada. pH pochwy wzrasta do wartości obojętnych (5,5–7,0). Taki odczyn jest idealnym środowiskiem dla namnażania się flory kałowej (przede wszystkim pałeczek Escherichia coli), które bez przeszkód wędrują przez krótką cewkę moczową do pęcherza.

W efekcie kobieta przyjmuje kolejne antybiotyki i furaginę, które działają tylko na chwilę, ponieważ nie usuwają przyczyny problemu — atrofii śluzówki i utraty bariery kwasowej.

04 / Trzy poziomy pomocy: pielęgnacja, lubrykanty i estrogeny miejscowe

Medycyna oferuje niezwykle skuteczne, stopniowane rozwiązania:

• Poziom 1: Pielęgnacja codzienna. Bezwzględna rezygnacja ze zwykłego mydła, płynów zapachowych i gąbek. Do mycia stosuj wyłącznie samą ciepłą wodę lub specjalistyczne syndety lipidowe o pH 4–4,5. Zrezygnuj z zapachowych wkładek higienicznych i noś bieliznę z czystej bawełny.

• Poziom 2: Preparaty nawilżające (moisturizers) i lubrykanty. Globulki lub żele dopochwowe z kwasem hialuronowym stosowane regularnie (np. co drugi dzień na noc) działają jak krem nawilżający do twarzy — wiążą wodę w tkankach i regenerują śluzówkę. Na czas zbliżenia intymnego zawsze stosuj dobrej jakości lubrykant na bazie wody lub silikonu (bez parabenów i substancji rozgrzewających).

• Poziom 3: Miejscowa terapia estrogenowa (recepta lekarska). Gdy preparaty bez recepty nie wystarczają, złotym standardem medycznym jest miejscowe podawanie estriolu lub estradiolu w postaci globulek, kremu dopochwowego lub pierścienia.

05 / Miejscowe estrogeny: skuteczność bez obaw o całe ciało

Wokół globulek dopochwowych z hormonami narosło wiele niepotrzebnych lęków. Warto wiedzieć, że dawka estrogenu w globulce dopochwowej jest znikoma — roczna dawka miejscowego estradiolu odpowiada w przybliżeniu zaledwie JEDNEJ tabletce doustnej MHT!

Hormon działa niemal wyłącznie lokalnie w obrębie miednicy mniejszej: odbudowuje nabłonek, przywraca glikogen i pałeczki kwasu mlekowego, uszczelnia naczynia krwionośne i zwiększa elastyczność cewki moczowej. Nie wchłania się w istotnym stopniu do krążenia ogólnego, nie stymuluje błony śluzowej trzonu macicy (nie wymaga dodawania progestagenu) i jest bezpieczny dla większości kobiet, często nawet po przebytych chorobach onkologicznych (po indywidualnej konsultacji onkologicznej).

Poprawa komfortu, ustąpienie pieczenia i powrót radości z bliskości są możliwe w każdym wieku. Wystarczy przełamać barierę wstydu i powiedzieć na wizycie jedno zdanie: „Pani Doktor, odczuwam suchość i bolesność w miejscach intymnych. Proszę o zbadanie i pomoc”.